Ευβοείς: Οι πρωτοπόροι στη διάδοση του Αρχαιοελληνικού πολιτισμού

Δεν υπάρχει, ίσως, άλλος λαός στον κόσμο, όπως ο Ελληνικός, που ν' αγαπάει τόσο πολύ την πατρίδα του και ταυτόχρονα να λαχταράει να φύγει από αυτήν.

Η τάση για φυγή, από την αρχαιότητα μέχρι τα πρόσφατα χρόνια, υπήρξε σημαντικός παράγων στη διαμόρφωση της ζωής του Ελληνισμού και η διασπορά αυτή καθόρισε σε μεγάλο βαθμό την τύχη και την ιστορία του.

Πολλοί ήσαν οι λόγοι που ανάγκασαν του Έλληνες να εγκαταλείψουν τα χώματά τους και να αναζητήσουν αλλού καλύτερη τύχη, με κυριότερους την αύξηση του πληθυσμού και την αδυναμία του Ελλαδικού χώρου να θρέψει όλους όσους τον κατοικούσαν, τις ανακατατάξεις που προκάλεσε η κάθοδος των Δωριέων και προπάντων το ανήσυχο πνεύμα τους.

Πρωταγωνιστές στις περιπλανήσεις και στις αναζητήσεις αυτές, ήσαν οι κάτοικοι της Εύβοιας, με πρωτοπόρους τους Χαλκιδείς, τους Ερετριείς και τους Κυμαίους.

Με μοναδικό εφόδιο την αγάπη τους για περιπέτεια, ανέβαιναν στα πλοία τους, εύρισκαν κατάλληλους τόπους και έφτιαχναν καινούργιες πατρίδες, μεταφέροντας έτσι τον Ελληνικό πολιτισμό στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα.

Λίγα λόγια για τους πρώτους κατοίκους της Εύβοιας
Οι ονομασίες Εύβοια, Χαλκίδα, Ερέτρια, Ιστιαία κ.λ.π. παρουσιάζονται από τα πρώτα χρόνια της Ελληνικής Μυθολογίας και στην Ιλιάδα οι κάτοικοι αναφέρονται ως Αβαντες, οι οποίοι μάλιστα συμμετείχαν στην εκστρατεία των Ελλήνων εναντίον των Τρώων. Θεωρούνται οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού (κυρίως της ευρύτερης περιοχής της Χαλκίδας) αφού εγκαταστάθηκαν γύρω στο 1600 π.Χ., ενώ στη Βόρεια Εύβοια υπήρχαν οι Ελλοπιείς και στη Νότια (κυρίως στην Κάρυστο) οι Δρύοπες.

Η σπουδαία γεωγραφική θέση της Εύβοιας, βοήθησε στην οικονομική της ανάπτυξη, οι πλούσιες πεδιάδες των Ψαχνών και του Ληλάντιου Πεδίου (ανάμεσα στη Χαλκίδα και στην Ερέτρια) επέτρεψαν την ανάπτυξη γεωργίας και κτηνοτροφίας, ενώ τα άφθονα αλιεύματά της ήσαν (όπως και σήμερα) περιζήτητα.

Η ανάπτυξη των πόλεων
Η ανάπτυξη των πόλεων υπήρξε εντυπωσιακή και ραγδαία. Η Χαλκίδα ήκμαζε ήδη από το 1000π.Χ. καθώς τα φημισμένα βιοτεχνικά της προϊόντα την «ανάγκαζαν» να στραφεί και να επιδοθεί με ιδιαίτερη επιτυχία στο εμπόριο και στην αναζήτηση καινούργιων αγορών.

Η εξέλιξη αυτή συνεχίστηκε μέχρι το 750π.Χ. περίπου, όταν άλλα γεγονότα (Ληλάντιος πόλεμος) ανέκοψαν την πορεία αυτή.

Κοινή τύχη με αυτήν της Χαλκίδας είχε η Ερέτρια. Πλούσια πόλη και αυτή, εξ' αιτίας όμως του καταστροφικού πολέμου για την κατοχή του Ληλάντιου Πεδίου, έπεσε στην αφάνεια, για να δεχθεί το τελειωτικό κτύπημα από τον Ξέρξη, ο οποίος την κατάστρεψε ολοσχερώς, κατάσφαξε τους κατοίκους ή τους μετέφερε στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής.

Παράλληλη ευημερία με τις παραπάνω πόλεις είχε και η Κύμη, η Ιστιαία με την εύφορη πεδιάδα της, η Κήρινθος, η Αμάρυνθος λόγω της γεωργίας και του λιμανιού της, η Κάρυστος και τα Στύρα λόγω της θέσεώς τους.

Οι αποικίες της Εύβοιας
Η περιπέτεια του αποικισμού αρχίζει από πολύ νωρίς. Η οικονομική ακμή και η ανάπτυξη της ναυτιλίας, οδήγησαν τους κατοίκους της Κύμης στην αρχή, να ιδρύσουν (προ της εποχής του Ομήρου) στα μικρασιατικά παράλια την Κύμη της Αιολίας.

Στη συνέχεια, Χαλκιδείς άποικοι εγκαθίστανται στα γειτονικά νησιά των Σποράδων, ενώ αργότερα μαζί με κατοίκους της Ερέτριας αποβιβάζονται στη χερσόνησο της Χαλκιδικής, όπου λόγω των πλούσιων ορυχείων και την άφθονης ξυλείας που υπήρχε εκεί, ιδρύουν περισσότερες από 30 αποικίες, με κυριότερη την Όλυνθο, η οποία έγινε το κέντρο όλων των αποικιών.

Αποικίες στην Ιταλία
Οι πρώτοι κάτοικοι του νησιού που εγκατέλειψαν τον ευρύτερο Ελλαδικό χώρο και στράφηκαν δυτικά, ήσαν άποικοι από την Χαλκίδα, την Ερέτρια και την Κύμη.

Η πρώτη εγκατάσταση εμπορικού σταθμού πραγματοποιήθηκε σ' ένα μικρό νησάκι της Β. Ιταλίας, στις Πιθηκούσες, όπου υπήρχαν μεταλλεία χρυσού. Η γρήγορη ανάπτυξη του νησιού αυτού και η μεγάλη ζήτηση ελληνικών προϊόντων από τους ντόπιους κατοίκους, προκάλεσε μεγάλο μεταναστευτικό ρεύμα.

Οι καινούργιοι αυτοί άποικοι εγκαθίστανται πλέον στο ηπειρωτικό τμήμα της χερσονήσου, όπου Κυμαίοι το 754π.Χ. ιδρύουν την Κύμη. Η Ιταλική Κύμη γρήγορα απέκτησε μεγάλη οικονομική δύναμη, η οποία επέτρεψε τη δημιουργία και άλλων αποικιών και εμπορικών σταθμών, μεταξύ των οποίων και την Παρθενόπη, που μετονομάστηκε σε Νέα Πόλη, τη σημερινή Νεάπολη.

Λίγο αργότερα, Χαλκιδείς φτάνουν στη Νότια Ιταλία και δημιουργούν στην άκρη της χερσονήσου την αποικία Ρήγιο και στη συνέχεια στην απέναντι ακτή της Σικελίας, την Ζάγκλη.

Στην αποικία αυτή μετοίκησαν Μεσσήνιοι μετά την ήττα τους από τους Σπαρτιάτες και έτσι η πόλη ονομάστηκε Μεσσήνη, ονομασία που παραμένει μέχρι και σήμερα.

Η επιλογή της θέσης των αποικιών αυτών (μέσα στο στενό της Μεσσήνης) υπήρξε από και προς τη Μεσόγειο. Πρέπει να επισημανθεί εδώ και το γεγονός ότι οι άποικοι από τη Χαλκίδα (κυρίως) προσπαθούσαν να εγκατασταθούν σε μέρη που να μοιάζουν με το στενό του Ευρίπου, αφού η νοσταλγία για την πατρίδα ήταν άσβεστη.

Σιγά-σιγά μετανάστες όχι μόνο από την Εύβοια, αλλά και από την υπόλοιπη Ελλάδα κατακλύζουν την Ιταλική χερσόνησο και οι αποικίες ιδρύονται η μια πίσω από την άλλη.

Τάραντας, Σύβαρις, Κρότωνας, Μεσοπόντιο, Ταυρομένιο (στο αρχαίο θέατρο του οποίου γίνεται ετήσιο φεστιβάλ ελληνικών τραγωδιών), Νάξος, Κατάνη, Συρακούσες, Μέγαρα, Ακράγαντας, Σελινούς και Εύβοια (που κτίστηκε κοντά στο ηφαίστειο της Αίτνας και καταστράφηκε από μια έκρηξή του), είναι μερικές μόνο από τις αποικίες αυτές.

Η σημασία του αποικισμού
Οι Ελληνικές αποικίες έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη και στην εξέλιξη του πολιτισμού, όχι μόνο των Ελλήνων, αλλά και των λαών που δημιουργήθηκαν.

Παρ' ότι οι άποικοι συνέχισαν να διατηρούν την πίστη στα έθιμα και στις λατρείες της πατρίδας τους, με την πάροδο του χρόνου και με τη βοήθεια του πλουτισμού τους, απομακρύνθηκαν από αυτές και ακολούθησαν τον δικό τους ιδιαίτερο πολιτιστικοκοινωνικό δρόμο δημιουργώντας τη Μεγάλη Ελλάδα, η οποία έπαιξε σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις των πόλεων-κρατών της Μητροπολιτικής Ελλάδας.

Πάνω στον πολιτισμό αυτό στηρίχτηκε αργότερα ο Ευρωπαϊκός, αφού τα περισσότερα στοιχεία του προήλθαν από τα πολιτιστικά βιώματα και τον τρόπο ζωής των αποίκων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι, μεγάλο μέρος του Λατινικού αλφαβήτου προήλθε από γράμματα του Χαλκιδικού, ενώ το ανώτερο επίπεδο γνώσης και πολιτισμού, οδήγησε τους κατοίκους των περιοχών όπου κατοικούσαν οι άποικοι να εξελληνιστούν, να ενστερνιστούν τα Ελληνικά ιδεώδη, να στηριχθούν σ' αυτά και να δημιουργήσουν στη συνέχεια το δικό τους Ρωμαϊκό πολιτισμό και κατ' επέκτση τον Δυτικό.

Η σημερινή εικόνα
Σήμερα, 3.000 χρόνια μετά, σε πολλές πόλεις της Κάτω Ιταλίας, ολόκληροι πληθυσμοί ομιλούν μια ιδιότυπη μορφή Ελληνικής γλώσσας, διατηρούν ορισμένα ήθη και έθιμα της πατρίδας μας και αγαπούν κάθε τι Ελληνικό.

Δυστυχώς όμως, η αδιαφορία του επίσημου κράτους οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στην εξαφάνιση της «γέφυρας» αυτής η οποία κάποτε, με πρωτεργάτες και πρωτοπόρους τους κατοίκους του νησιού μας, οδήγησε τον Ελληνισμό σε κάθε γωνιά της οικουμένης.
Σπύρος Βεκίνης